Bir Delinin Hatıra Defteri

Poprişçin delirmeye bir günde başlamaz. Önce görünmez olur.
Kimse tarafından ciddiye alınmayan, adı bile fark edilmeyen bir adamdır o. Bürokrasinin içinde silinmiş, kendi iç sesine mahkum kalmıştır. Günlük, anlatmak için değil; var kalabilmek için tutulur.

Onun kırılması toplumdan koparak değil, topluma fazla bakarak olur. Her bakışta eksik kalır. Aşk ulaşılmazdır, statü hayaldir, saygı hep başkalarına aittir. Bu yüzden gerçeklik ağır gelir. Zihin, bu ağırlığı taşıyamayınca başka bir düzen kurar. İspanya Kralı olmak bir güç fantezisi değildir yalnızca; değersizliğe karşı son savunmadır.

Köpeklerin konuşması gülünç değildir. İnsan sesinin hiç gelmediği bir dünyada, her şey konuşabilir. Sanrı burada kaçış değil, çözümdür. Poprişçin gerçeği kaybetmez; gerçek onu terk eder.

Gogol’un yaptığı şey deliliği anlatmak değildir. Deliliğe neyin benzediğini göstermektir.

Yeterince uzun süre görülmeyen herkes, biraz İspanya Kralıdır.